Nationale Frikandellendag: 10 weetjes over de populairste frituursnack

Happy-Frites-Ransdaal-2-1-560x364

Februari is de maand van Valentijnsdag, maar ook van de Nationale Frikandellendag op 4 februari. Hier volgen 10 weetjes over de meest gegeten frituursnack van Nederland. 

Nederland viert Nationale Frikandellendag op 4 februari. Wie dat heeft bedacht en waarom, is een klein mysterie. Navraag bij enkele fabrikanten leverde in ieder geval geen duidelijkheid op. Het kan zijn dat iemand de dag in 2014 in het leven heeft geroepen, toen de frikandel 60 jaar bestond.

Nationale Frikandellendag is in ieder geval een goed moment om de frikandel eens goed in het zonnetje te zetten. De frikandel is, als het goed is, op 4 februari hét gesprek van de dag in de cafetaria. Hier volgen 10 weetjes om dat gesprek op gang te brengen.

1. De frikandel heeft twee uitvinders

Wie in de geschiedenis duikt (onder meer met behulp van het Nationaal Snack Handboek) ontdekt al snel twee verhalen over het ontstaan van de frikandel. Volgens De Vries Snacks was het slager Gerrit de Vries in Dordrecht die in 1954 zijn gehaktbal omvormde tot een worst, omdat zijn bal volgens de nieuwe Warenwet niet genoeg vlees bevatte. Het zou gaan om een ‘platte worst’, niet in de vorm zoals we die vandaag de dag kennen. Een Duitse klant zou de naam hebben bedacht: Fricadelle.

Volgens de firma Beckers is slagerszoon Jan Bekkers uit Deurne de uitvinder van de frikandel, een gefrituurde worst zonder velletje. Geïnspireerd door de Amerikaanse snackcultuur ontwikkelde hij de snack in 1959, in de onmiskenbare vorm. Zowel De Vries als Beckers zijn inmiddels merken van Goodlife Foods (voorheen Izico).

2. Frikandel schrijf je officieel met N

Is het nu frikandel of frikadel? Sinds 2000 is het volgens de bekende woordenboeken ‘frikandel’. Dat is te danken aan toenmalig chef-redacteur van Snackkoerier Ubel Zuiderveld, die het blad Onze Taal overtuigde de schrijfwijze met N officieel te erkennen.

3. De frikandel is veruit de meest populaire snack

De frikandel passeerde in 1990 de kroket als de meest verkochte frituursnack in Nederland. Er worden jaarlijks zo’n 600 miljoen frikandellen verkocht in supermarkten en cafetaria’s. Gemiddeld eet een Nederlander 35 stuks per jaar.

4. Speciaal is de standaard

Frikandellen worden in de snackbar het meest verkocht als frikandel speciaal. Wie deze vulling – mayo, curry en uitjes – ooit heeft bedacht, is niet bekend. Vroeger werd de frikandel speciaal veelvuldig met tomatenketchup gegeten, maar curry werd langzaam maar zeker populairder. Dat neemt niet weg dat er nog steeds mensen in het ketchup-kamp zitten.

5. Frikandellen eten is duurzaam

Frikandellen worden hoofdzakelijk gemaakt met separatorvlees. Dat klinkt onsmakelijk, maar is niets minder dan het laatste beetje vlees dat in de fabriek van de botten wordt geschraapt. Dit vlees wordt ook in slavinken, knakworsten en diepvrieshamburgers gebruikt.

Volgens Peter Koolmees, weefselonderzoeker en hoogleraar veterinaire volksgezondheid bij diergeneeskunde aan de Universiteit Utrecht, mogen we zelfs trots zijn op onze frikandellen met separatorvlees: ‘Met separatorvlees geef je botrestanten die eerder naar de destructor gingen meerwaarde. Door snacks te eten, draag je bij aan het volledig verwerken van slachtdieren en kun je dus stellen dat je duurzaam bezig bent’, aldus de hoogleraar in de Volkskrant.

6. Uiers zijn al lang verleden tijd

De verhalen over uiers in frikandellen zijn al lang verleden tijd. Uiers zitten sinds de jaren 80 niet meer in frikandellen. In de meeste frikandellen zit kippenvlees en varkensspek. Daarnaast zijn er varianten met kip en rundvlees en frikandellen met alleen kip. Verder bevat een frikandel bouillon, paneermeel, ui, zout, kruiden, zetmeel, suiker, smaakversterkers en verdikkingsmiddelen.

Fabrikant Vanreusel werd in maart 2019 verrast door de rage die in de media ontstond na de lancering van de Loempidel, een frikandel met een zoet sausje in een loempiavelletje. Deze Vietnamese frikandel is exclusief voor de cafetaria geïntroduceerd. De Belgische fabrikant kwam in 2015 ook al met de gepaneerde frikandel en is de bedenker van de frikandel XL en XXL.

Eetwinkel Bebo organiseerde in 2019 de Delweken en serveerde onder meer de Chocodel (met chocola en slagroom), de Italaanse Del (met carbonarasaus, spekjes en parmezaanse kaas), de Sushi Del (met rijst en wasabimayo) en de Hollandse Del (met mayo, wortelreepjes en rode uitjes). Happy Frites Ransdaal was in 2018 één van de eersten die de frikandellenplank introduceerde, met verschillende vullingen.  

Er zijn ook cafetaria’s die kiezen voor lokaal geproduceerde ambachtelijke frikandellen. Zo heeft Frietboutique de frikandel ‘Le Frique’, een frikandel ontwikkeld door een Rotterdamse bankier en een ICT-er. De Rotterdamse snackbar Tante Nel won in 2018 een prijs voor de FrikanNel, een frikandel gemaakt in samenwerking met scharrelslagerij Thijs van den Kieboom.

8. Frikandellen kunnen ook vierkant zijn

In de loop der jaren zijn er vierkante frikandellen geïntroduceerd. Onder meer Beckers, Vanreusel en Bram Ladage hadden ooit een vierkante variant. Burger King kwam in 2019 met de FreaKINGdel, een vierkante frikandel op een broodje. Pure Ingredients introduceerde op de Horecava 2020 onder het merk Lekker&Anders de vierkante Frikandel Burger, met mayo, curry en uitjes.

9. Er zijn inmiddels drie vegetarische frikandellen

Vanreusel, Van Geloven en GoodLife Foods introduceerden tijdens de Horecava 2020 alle drie een vegetarische frikandel. Deze zijn gemaakt op basis van tarwe, eiwit en soja en op smaak gebracht met de kruiden die ook in de normale frikandellen worden gebruikt. Fabrikanten richten zich met deze vegetarische varianten voornamelijk op de flexitariër.

10. De frikandel doet het goed met carnaval

De frikandel is ook tijdens carnaval een gewilde snack; zeker in het Zuiden worden er rond deze tijd eetwedstrijden georganiseerd. Er is ook een carnavalsfrikandel, een frikandel met mayonaise en knettersuiker in de kleuren van carnaval. Het is een variatie op de Knetterdel van de Limburgse uitvinder Joël Sturmans. Hij verkoopt in zijn webshop nu ook knettersuiker in de kleuren van het Limburgse carnaval (rood, geel en groen) en het Brabantse carnaval (rood en wit). De  knettersuiker heeft overigens geen smaak, het gaat puur om de sensatie in de mond.

Meer over
Lees ook
‘We blijven snacks (door)ontwikkelen’

‘We blijven snacks (door)ontwikkelen’

Hoe beter je je apparatuur inzet, hoe meer het oplevert. Dat geldt voor snelheid, precisie, hygiëne en al die andere zaken rond vleesverwerking. Het is een kwestie van communicatie tussen de verschillende technische onderdelen en vooral een kwestie van openstaan voor wensen, kansen en (nieuwe) mogelijkheden. Vandaag het tweede deel met Jan Roy van Frio...

De perfecte match tussen apparatuur en ambacht

De perfecte match tussen apparatuur en ambacht

Hoe beter je je apparatuur inzet, hoe meer het oplevert. Dat geldt voor snelheid, precisie, hygiëne en al die andere zaken rond vleesverwerking. Het is een kwestie van communicatie tussen de verschillende technische onderdelen en vooral een kwestie van openstaan voor wensen, kansen en (nieuwe) mogelijkheden.

Bakker en slager slaan handen ineen voor Feanster snack

Bakker en slager slaan handen ineen voor Feanster snack

Bakkerij By Boonstra en Keurslager Zijlstra brengen samen de Feanster snack, pulled pork op een broodje van bladerdeeg. Klanten zijn enthousiast over het product, vertellen de bakker en slager aan de Heerenveense courant.